Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΛΙΠΟΡΔΕΖΗ
Μαθηματικού - Συγγραφέα
Στην αρχαιότητα η ενασχόληση με τα μαθηματικά ήταν καθαρά ανδρική υπόθεση. Τα στεγανά αυτά διατηρήθηκαν μέχρι και τα τέλη του προηγούμενου αιώνα.
Παρά τις διακρίσεις, την αποθάρρυνση και την υποβάθμιση της γυναίκας όσον αφορά την ενασχόλησή της με τα Μαθηματικά, υπήρξαν κατά καιρούς ορισμένες ισχυρές ρηξικέλευθες προσωπικότητες που έσπασαν το κατεστημένο με τη σημαντική τους συμβολή στην Μαθηματική επιστήμη.
ΘΕΑΝΩ
Από τις πρώτες γυναίκες που γίνονται γνωστές στο χώρο των μαθηματικών τον 6ο αιώνα είναι η Θεανώ, μαθήτρια του Πυθαγόρα και αργότερα σύζυγός του. Έτσι, ενώ ο Πυθαγόρας δεν θέλει με τίποτε να παραδεχτεί την ύπαρξη των άρρητων αριθμών και παρά την μυστικοπάθεια που τον διακρίνει εν τούτοις εμφανίζεται προοδευτικός, φεμινιστής και σπάει το κατεστημένο δεχόμενος στην αυστηρή σχολή του την πρώτη μαθήτρια. Ήταν η Θεανώ, η οποία έγινε η αφορμή στο να ενταχθούν στην σχολή και άλλες 27 μαθήτριες που τις αποκαλούσαν ως τις 28 αδελφές της Πυθαγορείου αδελφότητας.
ΥΠΑΤΙΑ
Αν και στην εποχή του Πλάτωνα και του Σωκράτη δέχονταν μαθήτριες στις διάφορες σχολές, μετά από 10 αιώνες εμφανίζεται η σπουδαιότερη γυναικεία μορφή στο χώρο των μαθηματικών, η ΥΠΑΤΙΑ, η μοναδική γυναίκα που συγκαταλέγεται στους σοφούς της αρχαιότητας. Η Υπατία είναι η πρώτη γυναίκα που ιδρύει δική της σχολή.
Η Υπατία γίνεται δημοφιλής εξαιτίας των χαρισματικών διαλέξεών της και των εξαιρετικά ευθύβολων λύσεων που δίνει στα μαθηματικά προβλήματα που της δίνουν οι άλλοι ή που συναντά η ίδια.
Ήταν επόμενο λοιπόν η Υπατία να αποκτήσει πολλούς θαυμαστές που συνεχώς της στέλνουν προβλήματα, προκειμένου να απολαύσουν τη λύση που δίνει η ίδια. Τα μαθηματικά η λογική της απόδειξης γίνονται για αυτήν τρόπος ζωής, η ομορφιά του τοπίου, οι απολαύσεις, ακόμα και ο σύντροφος της ζωής της. Στις ερωτήσεις των στενών φίλων και συγγενών, σχετικά με την απόρριψη του ύπανδρου βίου από μέρους της, απαντά ότι ήδη έχει παντρευτεί την αλήθεια που βιώνει καθαρά στις αποδείξεις των μαθηματικών.
ΜΑΡΙΑ ΑΝΙΕΖΙ
Μετά την Υπατία και μέχρι την Αναγέννηση δεν εμφανίζεται γυναικεία προσωπικότητα στο χώρο των μαθηματικών. Η Μαρία Ανιέζι όπως και η Υπατία ήταν κόρη Μαθηματικού και γεννήθηκε το 1718 στο Μιλάνο. Έγινε διάσημη στην Ευρώπη για τις εργασίες της πάνω στις εφαπτόμενες καμπυλών.
Η Ανιέζι παρ’ ότι διάσημη σ ’όλη την Ευρώπη, εν τούτοις πολλά πανεπιστήμια και προ πάντων η Γαλλική Ακαδημία αρνούνται να της δώσουν έδρα. Οι Άγγλοι της δίνουν το ψευδώνυμο « μάγισσα Ανιέζι », ενώ μια καμπύλη που μελετήθηκε από την ίδια πήρε το όνομά της. Σημειωτέον ότι η Ανιέζι αφιερώνει τη ζωή της στα μαθηματικά και δεν παντρεύεται.
ΕΜΜΥ ΝΕΔΕΡ
Οι διακρίσεις και τα στεγανά στο χώρο της έρευνας και των εδρών στα πανεπιστήμια συνεχίζονται μέχρι τον 20ο αιώνα.
Η επόμενη σημαντική γυναικεία προσωπικότητα στο χώρο των Μαθηματικών είναι η Έμμυ Νέδερ. Ο Αϊνστάιν τη χαρακτηρίζει ως την «πλέον σημαντική δημιουργική μαθηματική ευφυΐα που γέννησε η ανθρωπότητα από τότε που άρχισε η ανώτερη εκπαίδευση των γυναικών», ενώ ο συνεργάτης της, Έντμουντ Λαντάου, δήλωσε ότι «είναι σπουδαία μαθηματικός αλλά δεν μπορώ να ορκιστώ ότι είναι γυναίκα». Δεν μπορούσε δηλαδή να καταλάβει, λόγω των αντιλήψεων που επικρατούσαν, πως ήταν δυνατό μία γυναίκα να έχει τόση ευφυΐα και να έχει εντρυφήσει στην Μαθηματική επιστήμη.
Η νοοτροπία αυτή γίνεται αιτία να της αρνηθούν τη θέση λέκτορα στο πανεπιστήμιο του Göttingen στη Γερμανία. Δεν μπορούσε να συναινέσει η σύγκλητος του πανεπιστημίου στο να δεχτεί ως μέλος της μία γυναίκα. Τα περισσότερα από τα μέλη της αναρωτιόντουσαν τι θα σκεφτούν οι υποψήφιοι φοιτητές του πανεπιστημίου όταν μάθουν ότι πρόκειται να γίνουν μαθητές μίας γυναίκας. Αξίζει να αναφέρουμε εδώ την διαφοροποίηση του κορυφαίου Μαθηματικού Ντέιβιντ Χίλμπερτ, ο οποίος είπε: « Κύριοι, δεν καταλαβαίνω γιατί το φύλο μπορεί να σταθεί εμπόδιο σε μία τέτοια θέση: στο κάτω-κάτω η σύγκλητος δεν είναι δημόσια λουτρά ».
Παρ’ αυτά και η Έμμυ Νέδερ (Emmy Noether) αφιερώνει όλη της τη ζωή στα Μαθηματικά ακολουθώντας την μοίρα των προηγούμενων γυναικών που αναφέραμε. Βέβαια μία λογική εξήγηση που μπορεί να δώσει κανείς στο γεγονός αυτό είναι ότι οι άνδρες δεν μπορούσαν να δεχτούν, εν μέσω τέτοιων αντιλήψεων που επικρατούσαν, στη ζωή τους γυναίκες με τόσο αμφιλεγόμενο υπόβαθρο.
ΣΟΦΗ ΖΕΡΜΕΝ
Παρ’ ότι η Γαλλία επιδεικνύει την πλέον φαλλοκρατική συμπεριφορά προς τις επιστήμονες γυναίκες, γιατί υποστήριζαν ότι τα μαθηματικά ήταν μια ανώτερη διανόηση πέρα από τις πνευματικές δυνατότητες μιας γυναίκας, εντούτοις η Γαλλίδα μαθηματικός Σόφη Ζερμέν (Sophie Germain) θα γραφεί στην Ιστορία των μαθηματικών ως η κορυφαία αριθμοθεωρητικός του 20ου αιώνα, η οποία αναθέρμανε το επί πολλά χρόνια ξεχασμένο τελευταίο θεώρημα του Φερμά.
Η ιστορία της είναι συγκινητική και εντυπωσιακή. Γεννήθηκε την 1η Απριλίου του 1776. Η εποχή που αναπτύσσεται το ειδύλλιο της Ζερμέν με τη θεωρία των αριθμών συμπίπτει με την κατάληψη της Βαστίλης ενώ η μελέτη της για το διαφορικό λογισμό επισκιάζεται από την περίοδο της τρομοκρατίας.
Τίποτε όμως δεν είναι πιο δυνατό από την αγάπη της για τα Μαθηματικά στα οποία και αυτή αφιερώνει όλη της τη ζωή δίχως να παντρευτεί.
Ο πατέρας της αν και εύπορος προσπαθεί να την αποτρέψει από αυτήν την ολοκληρωτική ενασχόληση και μελέτη των μαθηματικών. Έτσι κρύβει από αυτήν κεριά και οτιδήποτε άλλο θερμαντικό στοιχείο θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει η Ζερμέν για την αδιάκοπη μελέτη της.
Όμως η Ζερμέν επιμένει, διατηρεί κρυφό μπαούλο με κεριά και τυλίγει το σώμα της με τα κλινοσκεπάσματα για να μην κρυώνει καθώς μελετάει. Μάλιστα, παρ’ ότι έκανε πολύ κρύο και το μελάνι της γραφής πάγωνε, η Σόφη επέμενε να γράφει πείθοντας και τους γονείς της που αποφασίζουν τελικά να της δώσουν την ευχή τους.
Το 1794 ιδρύεται στο Παρίσι η Ακαδημία των Αρίστων (Ecole polytechnique) με προορισμό την εκπαίδευση μαθηματικών και άλλων κορυφαίων επιστημόνων στην υπηρεσία του έθνους.
Για τη Σόφη Ζερμέν είναι η κατάλληλη σχολή αλλά υπάρχουν τα γνωστά στεγανά που δημιουργούν οι επικρατούσες αντιλήψεις. Ο έρωτάς της όμως για τα μαθηματικά είναι τόσο μεγάλος ώστε ξεπερνά και αυτό το εμπόδιο. Καταφέρνει να χρησιμοποιεί την ταυτότητα ενός φοιτητή ονόματι Λε Μπλάν που είχε φύγει από το Παρίσι. Το πανεπιστήμιο τυπώνει σημειώσεις και ασκήσεις, τις οποίες η Σ. Ζερμέν καταφέρνει να παίρνει και στέλνει στη σχολή τις λύσεις και τις απαραίτητες εργασίες οι οποίες εντυπωσιάζουν τη σύγκλητο, δεδομένου ότι μέχρι τώρα είχαν συνηθίσει από τον κ. Λε Μπλάν να παίρνουν λύσεις λανθασμένες και προχειρογραμμένες.
Η θεαματική αυτή μεταμόρφωση του σπουδαστή κ. Λε Μπλάν, αναγκάζει τον κορυφαίο μαθηματικό Λανγκράνζ (Lagrange) να τον καλέσει προς συνάντηση οπότε και αναγκαστικά η Σόφη Ζερμέν του αποκαλύπτει το μυστικό της. Ο μεγάλος μαθηματικός αν και μένει άναυδος από το γεγονός, εντυπωσιάζεται, υποκλίνεται με δέος μπροστά σ’ αυτή την γυναικεία προσωπικότητα και γίνεται φίλος της και υποστηριχτής της.
Όταν ο Gauss ανακαλύπτει πως πρόκειται για την Σ. Ζερμέν, τη μέρα των γενεθλίων του, της στέλνει την ακόλουθη επιστολή: «...Όμως, όταν ένα άτομο που ανήκει στο φύλο, το οποίο σύμφωνα με τα ήθη και τις προκαταλήψεις μας, πρέπει να αντιμετωπίσει απείρως περισσότερες δυσκολίες από τους άνδρες για να εξοικειωθεί με αυτές τις ακανθώδεις έρευνες, καταφέρνει τελικά να υπερπηδήσει τα εμπόδια και να διαπεράσει τα πλέον σκοτεινά τμήματά τους, τότε δίχως αμφιβολία η γυναίκα αυτή έχει ακμαίο ηθικό, καταπληκτικά χαρίσματα και ανώτερη ευφυΐα».
Βλέπουμε λοιπόν ότι οι υπάρχουσες αντιλήψεις για την γυναίκα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα της στέρησαν τη θέση που της άξιζε ή δικαιούταν στο χώρο της Μαθηματικής επιστήμης.
Θα τολμήσουμε να συμπεράνουμε ότι γυναίκες με ικανότητες, δεν ήρθαν ποτέ σε επαφή με τα μαθηματικά ούτε παρακινήθηκαν από κάποιους να ασχοληθούν εξ αιτίας των αντιλήψεων που επικρατούσαν.
Εντούτοις, από τις παραπάνω ιστορίες προκύπτει πως τίποτε δεν μπορεί να αντισταθεί στη δυναμική φύση της γυναίκας, η οποία ολοένα και πιο δυναμικά διεισδύει στον χώρο των μαθηματικών, και γενικότερα των επιστημών.
